Misschien een wat vreemd onderwerp: voeding bij rouw. Niet per se het eerste waar je aan denkt als je ouder overlijdt. Je denkt eerder aan verdriet, regelwerk, een uitvaart, slapeloze nachten, een hoofd dat overloopt en een lichaam dat ineens nergens meer zin in heeft. Maar juist daarom wil ik het er toch over hebben.
Toen ik plots in de rouw terechtkwam, viel ik vijf kilo af (ik was al dun dus voor mij was dit veel). Niet omdat ik ineens fanatiek met mijn gezondheid bezig was, helaas. Integendeel. Eten werd totaal onbelangrijk en vond ik heel moeilijk. Ik had geen honger, vergat maaltijden, had geen zin om na te denken over koken en kreeg mijn bord vaak niet leeg.
Het overlijden van een ouder is een van de meest ingrijpende gebeurtenissen in een mensenleven. Je stressniveau schiet omhoog.
Stress uit zich bij iedereen anders. Sommige mensen gaan juist meer eten en grijpen naar alles wat troost biedt. Anderen krijgen geen hap door hun keel. Ik hoor duidelijk bij die tweede categorie. Als het niet goed met mij gaat, val ik af. Niet ideaal, maar wel een duidelijk teken dat er wat speelt ;)
Bij plotseling verlies blijven stresslevels vaak ook nog hoger. Alsof rouw op zichzelf nog niet genoeg was, krijg je er bij een onverwacht overlijden gratis een extra klap voor je stresssysteem bij. Niet een aanbieding waar je op zat te wachten.
Zelf had ik niet eens direct door dat ik afviel. Tot mijn broeken losser gingen zitten en mijn gezicht steeds smaller werd. Je kent misschien wel dat opgebrande uiterlijk, alsof iemand even alle kleur uit je gezicht heeft gehaald. Als ik nu foto’s en video’s van toen terugzie, zie ik vooral leegte in mijn ogen. Dat vind ik nog steeds best heftig om te zien. Tegelijk zie ik nu ook verschil: er is weer meer kleur in mijn gezicht, mijn lichaam is weer voller en dat zegt eigenlijk alles. Sterker nog: ik heb inmiddels nieuwe broeken moeten kopen omdat ik nu weer meer weeg dan in die periode.
Wat weten we eigenlijk over rouw en voeding?
Ik ben op zoek gegaan naar wetenschappelijk onderzoek over rouw en voeding. Daaruit bleek iets wat eigenlijk wel past bij dit onderwerp: specifiek onderzoek naar voeding bij rouw is nog vrij beperkt. Er is dus niet één duidelijke handleiding die zegt: eet dit en het verdriet wordt draaglijker. Zo werkt het helaas niet.
Wat we wel weten, is dat rouw een biologische stressreactie is. Je stresssysteem wordt geactiveerd en hormonen als cortisol en adrenaline spelen daarin een grote rol. Dat kan zich uiten in een hogere hartslag, slechter slapen, vermoeidheid, lichamelijke klachten, darmklachten en een verminderde weerstand. En dat heeft ook direct invloed op je eetgedrag.
Er is kleinschalig onderzoek dat laat zien dat rouw eetlust en eetpatroon flink kan verstoren. Sommige mensen eten veel minder door misselijkheid, spanning of geen trek. Anderen gaan juist meer of sneller eten, bijvoorbeeld uit troost of onrust. Ook worden maaltijden vaker overgeslagen. En als dat te lang duurt, loop je het risico dat je lichaam simpelweg te weinig binnenkrijgt.
Voor mij was dat heel herkenbaar. Ik was niet bewust “slecht” aan het eten, ik was gewoon bezig met overleven. En daar zit precies de kern: voeding is tijdens rouw geen hoofdzaak, maar je lichaam heeft het ondertussen wel nog steeds nodig.
Een Nederlands onderzoek van diëtist Mahsa Jafari laat ook zien dat rouw eetpatronen verstoort en de kwaliteit van voeding vermindert. Dat verbaast me eerlijk gezegd helemaal niets. Als je hoofd nauwelijks ruimte heeft om te bestaan, is de kans klein dat je ineens met aandacht een voedzame lunch staat samen te stellen.
De conclusie is dan ook vrij helder: er is nog weinig direct onderzoek naar voeding bij rouw, maar we weten wél dat rouw het lichaam in een langdurige stressreactie zet. En die stress heeft directe invloed op eetlust, spijsvertering en energie. Voeding is dus geen oplossing voor rouw, maar kan wel een belangrijke vorm van ondersteuning zijn.
Wat heeft je lichaam nodig tijdens acute rouw?
In de eerste fase van rouw staat je lichaam vaak in de overlevingsstand. Je slaapt slechter, je hoofd draait overuren en eten voelt eerder als een opgave dan als iets gezelligs. Toch vraagt je lichaam juist in die periode om extra zorg. Niet in de vorm van perfect eten of ingewikkelde recepten, maar in kleine, haalbare dingen.
1. Begin klein: drinken is al winst!
Niet alleen je eetlust kan verdwijnen, je kunt ook vergeten te drinken. En dat merk je meestal vrij snel: hoofdpijn, vermoeidheid, een droog gevoel, wazigheid. Daarom is voldoende drinken eigenlijk stap één.
Water is goed, maar thee, melk, bouillon of een glas sap tellen ook mee. Probeer minimaal 1,5 tot 2 liter vocht per dag binnen te krijgen. Zie het niet als een gezondheidsdoel, maar gewoon als basisonderhoud. Je moet je lichaam alleen niet laten uitdrogen terwijl je al genoeg te verduren hebt.
2. Wacht niet op trek
Bij acute rouw kan je eetlust compleet verdwijnen. Dat betekent alleen niet dat je lichaam ineens niets meer nodig heeft. Ik had daar zelf veel last van. Alleen al bij het idee dat ik moest eten, voelde ik weerstand. Alsof mijn lichaam zei: nee bedankt, we hebben het al druk genoeg.
Wat mij hielp, was om simpele dingen mee te nemen: banaan, repen, koeken, snacks. Niet ideaal volgens een keurige voedingsfolder misschien, maar wel praktisch. En in die fase is praktisch belangrijker dan perfect. Als ik onderweg een halve banaan at, was dat nog altijd beter dan niets. Soms is een beetje brandstof echt voldoende voor dat moment.
3. Kies voor simpel
Als eten moeilijk is, helpt het om te kiezen voor producten die snel iets opleveren: energie, vulling en voedingsstoffen, zonder dat je daar veel moeite voor hoeft te doen. Denk aan brood, havermout, yoghurt, soep, fruit, eieren, noten of een makkelijke maaltijd uit de vriezer.
Eten mag in deze periode eenvoudig zijn. Je hoeft niet uitgebreid te koken. Je hoeft al helemaal niet “gezond genoeg” te eten volgens een of andere perfecte norm. Overleven op soep, yoghurt en brood is in zo’n fase echt een heel redelijke strategie.
4. Eiwitten
Als je minder eet dan normaal, is het slim om de momenten waarop het wel lukt iets voedzamer te maken. Eiwitrijke producten kunnen dan helpen, zoals yoghurt, kwark, eieren, kaas, hummus of noten. Niet omdat je ineens sportvoeding nodig hebt, maar omdat je lichaam ook in rouw gewoon bouwstoffen nodig blijft houden.
5. Laat je helpen
Lukt koken niet? Lukt boodschappen doen niet? Vraag om hulp. Echt. Laat iemand voor je koken, eet mee met anderen of laat boodschappen bezorgen. Veel mensen in je omgeving willen graag iets doen, maar weten vaak niet wat. Dit is dan juist heel concreet.
Dus nee, voeding lost rouw niet op, maar…
Het kan wel een kleine vorm van houvast zijn wanneer je hoofd en hart al meer dan genoeg te dragen hebben. En soms is dat niet meer dan een glas thee, een halve banaan of een boterham. Maar ook dat telt.
